แฮเนียว…มรดกโลกมีชีวิต 12 มิถุนายน 2020 – Posted in: People & Places

แฮเนียว (Haenyeo) ในภาษาเกาหลีหมายถึงผู้หญิงแห่งท้องทะเล นี่คือคำเรียกขานนักดำน้ำหญิงท้องถิ่นแห่งเกาะเชจู ซึ่งดำรงชีพด้วยการดำน้ำ จับสัตว์ทะเลด้วยมือเปล่ามาเป็นอาหารนานหลายศตวรรษ พวกเธอภาคภูมิใจที่ได้ดำรงชีวิตด้วยการพึ่งพาตนเอง แต่ในช่วงสงครามโลกครั้งที่สอง ลูกหลานแฮเนียวก็ไม่พ้นที่จะถูกพรากไปจากอกแม่เพราะความโหดร้ายของทหารพระเจ้าจักรพรรดิ

ภูมิประเทศเกาะเจจูที่เต็มไปด้วยโขดหิน ซึ่งเป็นที่อาศัยของสัตว์ทะเล (Image Cr. : londonkoreanlinks.net)

เกาะเชจู ซึ่งเป็นเกาะที่ใหญ่ที่สุดในบริเวณช่องแคบเกาหลีนั้นเต็มไปด้วยภูเขาไฟ ทำให้มีพื้นที่เพาะปลูกน้อยมาก และมีอากาศหนาวเย็นตลอดทั้งปี อาชีพหลักของผู้ชายบนเกาะนี้คือการทำประมง พวกเขาจะออกทะเลไปกับเรือเพื่อหาปลาในน่านน้ำลึกครั้งละหลายเดือน นาน ๆ ทีจะกลับเข้าฝั่งสักครั้ง จึงเป็นภาระของเหล่าแม่บ้านและบรรดาผู้หญิง ที่ต้องดิ้นรนทำมาหากิน เลี้ยงปากเลี้ยงท้องในระหว่างที่หัวหน้าครอบครัวไม่อยู่ โดยไม่ยอมงอมืองอเท้า

นอกจากจะดำน้ำลึกได้โดยไม่ต้องใช้ถังออกซิเจนแล้ว แฮเนียวยังมีสายตาแหลมคม และมือที่ว่องไวในการจัดสัตว์น้ำมือเปล่า (Image cr. : jejuweekly.com)

ด้วยสัญชาตญาณแห่งการเอาตัวรอดของเหล่านางเงือกหญิงที่พัฒนาขึ้นมาในท่ามกลางสภาพแวดล้อมที่เต็มไปด้วยโขดหินและท้องทะเล ทำให้ผู้หญิงบนเกาะเชจูสามารถดำน้ำแบบ Freediving ซึ่งเป็นการดำน้ำตัวเปล่า ไม่จำเป็นต้องมีถังออกซิเจน หรือสวมสน็อกเกิล เพื่อดิ่งลงไปจับหอย ปลาหมึกตัวใหญ่ ๆ ขึ้นมา อาชีพนี้ไม่ทำลายสภาพแวดล้อมทางทะเลแบบเรืออวนขนาดใหญ่ที่กวาดปลาขึ้นมาหมดทั้งทะเล แต่เป็นการจับสัตว์น้ำแค่พอกิน มีเหลือก็นำไปแบ่งขาย แฮเนียวส่วนใหญ่ดำน้ำลึกประมาณ 3-5 เมตรได้สบาย มีบางคนดำได้ลึกถึง 7 เมตร ส่วนจะจับสัตว์น้ำขึ้นมาได้มากน้อยแค่ไหน ขึ้นอยู่กับว่าใครจะกลั้นใจในน้ำได้นานกว่ากัน ส่วนใหญ่แล้วพวกเธอจะกลั้นหายใจได้ถึงนาทีครึ่ง แต่แฮเนียวบางคนที่ปอดใหญ่อาจจะกลั้นหายใจได้นานถึง 3 นาที

แฮเนียว วิถีอาชีพดั้งเดิมของผู้หญิงบนเกาะเจจู (Image cr. : www.lisasee.com)

แฮเนียวเป็นอาชีพดั้งเดิมที่สืบทอดต่อกันมาหลายชั่วอายุคน แต่ไม่มีใครระบุได้ว่าเริ่มต้นมาตั้งแต่เมื่อไร สิ่งที่เปลี่ยนไปจากอดีตคือชุดของแฮเนียวแต่เดิมเป็นผ้าธรรมดา วันนี้ก็เปลี่ยนมาเป็นชุดยางสีดำ ที่ช่วยรักษาอุณหภูมิในร่างกาย นอกจากนี้ยังมีอุปกรณ์เสริม ได้แก่ ตีนกบ หน้ากากดำน้ำ ทุ่นสีส้ม ถุงเชือกตาข่าย ฉมวก ฯลฯ แต่สิ่งที่ยังคงเดิมคือการไม่ต้องพึ่งพาถังออกซิเจนขณะดำน้ำ

หนังสือเรื่อง “เบญจมาศสีเลือด : White Chrysanthemum” เขียนโดย แมรี ลินน์ แบรชต์ ได้สะท้อนวิถีการดำรงชีพของแฮเนียว ซึ่งได้รับการยกย่องจากองค์การยูเนสโก เมื่อปี 2016 ว่าเป็นหนึ่งในมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม ที่สะท้อนผ่านชีวิตของฮานา หญิงสาวดรุณวัย ที่เรียนรู้การดำน้ำจับสัตว์ทะเลด้วยมือเปล่าจากแม่ของเธอ

ภาพถ่ายจากพิพิธภัณฑ์ Haenyeo เกาะเจจู (Image cr. : en.trippose.com)

ฮานาตามแม่ไปลงทะเลตั้งแต่เด็กเหมือนอย่างที่บรรพบุรุษฝ่ายหญิงของเธอทำกันมา แม่ตัดหอยเป๋าฮื้อจากหินใต้ก้นมหาสมุทรให้เธอดูเป็นครั้งแรกเมื่อเธออายุได้ 11 ปี ในการฝึกครั้งแรกนั้น เธอสูดเอาน้ำทะเลเข้าไปจนสำลัก ตาเหลือก ต้องตะกุยตะกายสู้คลื่น เริ่มเสียสติ ตื่นตระหนก ต่อสู้กับความกลัวที่ไม่มีทางหลีกเลี่ยง แต่ในที่สุดเธอก็สามารถฝึกฝนจนชำนาญ เธอกลายเป็นภูมิใจในฐานะที่พี่งของครอบครัวและยังชีพในวิถีแห่งการพึ่งพาตนเองได้โดยไม่ต้องง้อผู้ชาย

แต่แล้ววันหนึ่ง…ศักดิศรีและความภูมิใจของเธอก็แตกสลาย เมื่อเธอโผล่พ้นน้ำมาพบกับทหารญี่ปุ่นที่เดินกันขวักไขว่ไปทั่วเกาหลี ในช่วงสงครามโลกครั้งที่สอง ไม่เว้นแม้แต่เกาะเชจู เพราะทหารญี่ปุ่นเชื่อว่าเซ็กส์ทำให้ชนะสงคราม ความอัปยศอดสูจึงเกิดขึ้น มีเด็กสาวไม่ต่ำกว่าสองแสนคนจากเกาหลีและประเทศอื่นๆ ในทวีปเอเชียที่ตกอยู่ใต้อำนาจของญี่ปุ่น ถูกล่อลวง ฉุดคร่า ลักพาตัว เพื่อนำไปเป็นผู้หญิงบำเรอ หรือ “comfort woman” ให้กับทหารญี่ปุ่นที่อยู่ตามค่ายในจุดยุทธศาสตร์สำคัญ

การถ่ายทอดเรื่องจริงที่เคยเกิดขึ้นในอดีตในช่วงสงครามโลกครั้งที่สอง ผ่านชีวิตของฮานาซึ่งเกิดและเติบโตมาในตระกูลของแฮเนียว ยิ่งทำให้ภาพการสูญเสียอิสรภาพไปตลอดชีวิตของพวกเธอ เหมือนการดำดิ่งไปสู่ความมืดมนอนธการ แม้เวลาจะล่วงเลยไปกว่า 75 ปี แต่รอยร้าวระหว่างญี่ปุ่นและเกาหลี ก็ไม่มีทีท่าว่าจะประสานเข้ากันได้ ไม่ว่าญี่ปุ่นจะแสดงความจริงใจในการขอโทษสักเพียงไร

“เบญจมาศสีเลือด-White Chrysanthemum” สะท้อนชะตากรรมของหญิงสาวชาวเกาหลีที่ถูกทหารญี่ปุ่นจับตัวไปเป็นนางบำเรอในค่ายทหาร และวิถีอาชีพของแฮเนียว บนเกาะเชจู ประเทศเกาหลีใต้ ที่สืบทอดวิธีการดำน้ำจับสัตว์ทะเลด้วยมือเปล่ามาหลายชั่วอายุคน

อ่านเรื่องราวอันแสนเศร้าของอดีตสาวแฮเนียว ที่สูญเสียอิสรภาพไปตลอดกาล ได้จากหนังสือเล่มนี้

อ่านบทความอื่น ๆ ที่น่าสนใจ คลิกที่นี่

https://www.sanskritbook.com/category/story/

เมื่อลูกสาวถูกพ่อฆ่าเพื่อรักษาเกียรติ?

จิ๊กซอว์ตัวสำคัญในเหตุการณ์กวาดต้อนชาวยิวใจกลางกรุงปารีส

The Godmother เมื่อผู้หญิงกลายเป็นหัวหน้ามาเฟีย

เมื่อลูกสาวถูกพ่อฆ่าเพื่อรักษาเกียรติ? »